Ritwal

“Huwag paaalipin sa kahirapan at kamangmangan.” Iyan ang kumintal sa aking isipan matapos kong basahin ang nobelang ito. Napatunayan lamang ng akda kung gaano kahalaga ang magkaroon ng kaalaman upang hindi mabiktima ng pang-aaliping pisikal man o sikolohikal ng iilan. Ang kaalaman ang magsisilbing sandata ng isang tao upang kailanman ay hindi siya maloko ng sinuman.

Ang nobelang ‘Ritwal’ ni Levy Balgos de la Cruz ay isang makapangyarihang nobela para sa akin. Ang kakayahan ng nobelang kausapin ang mambabasa at magpamulat ng kamalayan ay tunay na kahanga hanga. Sa paghusga sa akda base sa porma o anyo, estilo, at presentasyon nito ay talagang mahusay. Ang estilo at wikang ginamit ng awtor ay napaka epektibo. Malinaw niyang naihatid sa mga mambabasa (sa akin) ang mga isinisigaw ng nobela na dapat lamang mapansin. Ang paraan ng pagkukuwento ay epektibo rin. Masasabi kong maganda ang naging paglago ng mga pangyayari mula sa umpisa hanggang dulo. Kung ang nilalaman naman ang pag-uusapan ay wala na akong iba pang masasabi dahil sa pagiging ‘socially relevant nito’. Ang nilalaman ng akda ay tunay na kapaki-pakinabang lalo pa sa lipunang Pilipino.

Isa sa mga linyang tumatak sa akin habang nagbabasa ay “Dahil sa kulang ang pandesal, puwede na rin ang dasak? Kung kulang sa edukasyon, dagdagan na lang ang pananalig?” Sa linyang ito ay mahihinuha ko ang pagkapit ng karamihan sa mga Pilipino sa kanilang pananampalataya kahit sa katotohanan ay wala naman itong nagagawa. Tila sila ay nagpapatangay na lamang sa mga ilusyon upang kahit pansamantala ay makatakas sa mga dagok sa buhay. Naniniwala na lamang ang iilan sa milagro na siya umanong magbibigay ng mabiyayang buhay sa kanila. Para sa akin, isa itong maling gawi nating mga Pilipino. Katumbas nito ang Pagpapasa-Diyos na lamang ng ating mga problema sa halip na gawan natin ito ng solusyon.

Mapangahas na tinakakay ng akda ang mga maling paniniwala at gawi sa usaping relihiyon. Kabilang na nga roon ang pagkabulag ng ilang mga Pilipino sa mga diumano’y utos at himala mula sa Diyos subalit gawa at kontrolado lamang pala ng ilang mga mapanlamang na tao. Nagustuhan ko ang pagsiwalat niya ng ilang katotohanan tungkol sa maling pagsandal natin sa ating pananampalataya.

Isa pa sa mga linyang aking nagustuhan ay “Ang edukasyon ay kailangang ibigay sa lalong nangangailangan. Ang edukasyon tulad ng demokrasaya- ay dapat tamasahin ng nakararaming mamamayan. ” Lubos kong sina sang ayunan ang puntong ito. Ang edukasyon ay tunay nga lamang na dapat ibigay sa nakararami at mga tunay na uhaw rito. Dahil sabi nga na ang kamangmangan ang siyang ugat ng pagkaalipin kaya’t kinakailangan ng edukasyon upang makalaya rito. Dagdag pa rito, ang edukasyon ang magsisilbing armas na kung hindi man makapatay ng kaaway ay magawa namang makapagbigay ng ilaw sa ilan upang lubusan nilang makilala ang kanilang mga kalaban. Kaya’t dapat lamang na magkaroon ng kaalaman upang hindi maging mangmang. Dahil ang kamangmangan ang siyanf magbibilanggo sa ating isipan at siyang wawakas sa ating buhay.

Bukod pa sa usaping relihiyon at edukasyon, ay marami pang mga isyu ang walang takot na natalakay ng akda. Kabilang na rito ang sistema ng relokasyon, mga bulok na sistemang pampamahalaan, at maging ang sistemang pangkalusugan. Isa sa mga problemang hinarap at hinaharap ng Santo Sepulcro sa dulo ng akda ay ang pagkamkam ng gobyerno sa lupaing tintirhan nila. Dito ay masasabi kong makaka-relate ako dahil masasabi kong may pagkakatulad ang aming naranasan doon. Naranasan na rin namin kasing mapaalis sa lupang matagal na naming tinitirhan dahil sa pag-angkin ng ilang makapangyarihan. Ang mga ganitong panghahawak sa leeg ng mga makapangyarihan ay talagang nakakasakal at kung hindi kayanin ay nakamamatay.

Ayon pa sa nobela, “Nagbabagong anyo lamang ang imahe ng pansasamantamala at pang-aapi.” Talaga namang may mga halimbawa ng pananamantala na hindi madaling mapuna gamit lamang ang mga mata. May mga pang-aapi na dahil paulit-ulit ay inaakala nating normal na. Mga panghahamak na hindi natin namamalayang sumisira na sa atin. Subalit kung ang isa ay nagtataglay ng edukasyon at kaalaman, ay madali na lamang niyang mababatid ang pananamantalang ito. Dahil sa oras na matuto tayo ay makakayanan na nating puksain ang kamangmangan. At kasabay ng ating pagkatuto ay ang pagkatuto rin natin sa paglaban. Paglaban sa mga sakit ng lipunan ba siyang sumisira sa kasalukuyan at posibleng pumatay sa ating kinabukasan.